Muzeum Ziemi Miechowskiej

DSC06852

Panorama Miechowa. Fot. D. Kalina.

Za początek muzeum w Miechowie uznać należy rok 1908, to jest datę powstania oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego na terenie miasta. Nie znamy formalnej daty jego otwarcia, ale wydaje się że miało to miejsce w 1910 r. Swoją siedzibę placówka znalazła w gościnnych murach plebanii parafii miechowskiej, to jest tzw. zamku generałów miechowskich, na ekspozycję zostały przeznaczone trzy pomieszczenia w zabudowaniach dawnego budynku klasztornego. Władzą zwierzchnią nad placówką miał zarząd PTK w Warszawie. Entuzjaści jego zawiązania przekazali na własność muzeum artefakty pochodzące z kolekcji prywatnych. Byli to między innymi Stanisław Jan Czarnowski, który ofiarował przedmioty archeologiczne oraz Henryk Zaporski darował kolekcję monet. Na wystawie znalazły się również przedmioty pochodzące z dawnego klasztoru bożogrobców, między innymi książki, dokumenty, portrety "generałów zakonu" oraz inne.

28 09 2013 314Dawny "zamek generałów" - siedziba muzeum w Miechowie. Fot. D. Kalina.

Niestety, muzeum zostało zamknięte w 1919 roku. Do ponownego jego otwarcia doszło w 1923 r., a jego kustoszem został Julian Piwowarski (1880-1969). Po wybuchu drugiej wojny światowej, muzeum zostało zamknięte, a większość jego zbiorów uległa zagubieniu i rozproszeniu. Po zakończeniu wojny, po okresie pewnego zamętu organizacyjnego, w 1952 r. miechowskie muzeum regionalne znalazło się pod zarządem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Placówce towarzyszyły kłopoty z lokalizacją, jako że muzeum nie posiadało własnej nieruchomości, w której mogłaby prezentować swoje zbiory. Stąd też ekspozycje i zbiory były wielokrotnie przenoszone do różnych budynków. W roku 1968 ówczesne władze zdecydowały o umieszczeniu ich ponownie w zabudowaniach dawnego klasztoru. Te jednak pozbawione były remontu i ostatecznie w 1981 r. wobec widma zawalenia się stropów w budynku podjęto decyzję o przeniesieniu zbiorów do lokalu na ul. Konopnickiej nr 7. W tym samym czasie otwarte  zostało w dawnym drewniany dworze "Zacisze" Muzeum Kościuszkowskie, będące filią Muzeum Regionalnego w Miechowie.

W latach 80-90. XX wieku wystawa i zbiory Muzeum były przenoszone do różnych budynków. Wówczas też część eksponatów zaginęła. Niewątpliwie powstałe nie tak dawno Muzeum Ziemi Miechowskiej w dawnym "zamku" generałów miechowskich, przyczyni się do ich odnalezienia, konserwacji i ekspozycji na ekspozycjach stałych i czasowych.

W oczekiwaniu na powstanie ekspozycji stałej w Muzeum Ziemi Miechowskiej

Z zabytkowymi przedmiotami z dawnego klasztoru bożogrobców miechowskich możemy dziś częściowo zapoznać się w wirtualny sposób. Najcenniejszymi artefaktami przeszłości Miechowa to dokumenty dotyczące klasztoru bożogrobców w Miechowie w 1917 r. widział w miejscowym archiwum parafialnym ksiądz Jan Wiśniewski . To zapewne on zaopiekował się nimi i przeniósł je do Archiwum Diecezjalnego w Kielcach po zamknięciu ówczesnego muzeum miechowskiego w 1919 r.

Zbiór ten stanowi 21 dokumentów pochodzących z lat 1251-1903 pisanych na pergaminie i papierze[1]. Wiele z nich przepisał i drukiem wydał kronikarz klasztoru miechowitów Samuel Nakielski w książce p.t. Miechovia sive promptuarium antiquitatum monasterii Miechoviensis, Cracoviae 1634, obejmującej 984 strony i dodrukowane uzupełnienia ze zdarzeniami do 1646 r. Sześć dokumentów pergaminowych znajdujących się w tym zbiorze dotychczas nie jest szerzej znana, a zaprezentował je ostatnio Zdzisław Jedynak[2].

   W Powiatowej i Miejskiej Bibliotece w Miechowie znalazły miejsce niezwykle cenne książki i dokumenty, pochodzące z dawnego archiwum miechowitów. Jak czytamy na stronie internetowej Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie (J. Woźniakiewicz: Najcenniejsze zbiory muzealne Miechowa w MBC. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, 2008-10-31. (dostęp 2011-09-11):

"Na początku mieliśmy pewne problemy z przekonaniem wydawców regionalnych do publikacji elektronicznej w naszym repozytorium, jednakże po interwencji Marii Słuszniak - dyrektor PiMBP w Miechowie, środowisko regionalne Miechowa przekazało do digitalizacji bardzo cenne dokumenty. Wśród głównych "sprawców", odpowiedzialnych za cyfrowe publikacje w MBC, należałoby wymienić Włodzimierza Barczyńskiego, Stanisława Piwowarskiego (st. kustosza Muzeum Historycznego Miasta Krakowa), a przede wszystkim burmistrza Miechowa - Krzysztofa Świerczka, który umożliwił zdigitalizowanie najcenniejszych dokumentów muzealnych z Miechowa. Nie osiągnęlibyśmy jednak tak owocnej współpracy, gdyby nie osobisty wkład i zaangażowanie Dyrektor miechowskiej książnicy - Marii Słuszniak. To rzadkość wśród bibliotek w Małopolsce, gdy dyrektor biblioteki powiatowej angażuje się tak emocjonalnie w upowszechnianie dziedzictwa kulturowego swego regionu w nowoczesnych technologiach cyfrowych - o kulisach przygotowywania do publikacji miechowskich zbiorów opowiada Wojciech Kowalewski, szef Zespołu Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej".

    Od tego czasu użytkownicy Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej mogą zobaczyć:

Chronica Polonorum Macieja z Miechowa, pierwszą drukowana historia Polski z 1521, wydaną w oficynie Hieronima Wietora w Krakowie.

Dostęp: http://mbc.malopolska.pl/publication/12251

Miechovia sive promptuarium antiquitatum monasterii Miechoviensis, Cracoviae 1634, czyli zebrane dzieje bożogrobców Samuela Nakielskiego wydane w oficynie Franciszka Cesarego w Krakowie. Dzieło to pomimo upływu kilku stuleci od swego powstania, nic nie straciło na swej aktualności.

Dostęp: http://mbc.malopolska.pl/publication/12250

Przywilej dla cechu szewskiego w Miechowie z 1649 r., króla Jana Kazimierza (który został poddany zabiegowi digitalizacji w świetle UV, ponieważ odczytanie tekstu rękopisu nie byłoby możliwe z powodu zniszczenia dokumentu)

Dostęp: http://mbc.malopolska.pl/publication/12247

Nominacja na kapitana korpusu artylerii koronnej dla Kazimierza Małachowskiego z 27 marca 1794, podpisana przez Tadeusza Kościuszkę. Dokument przypomina udział Małachowskiego w bitwie racławickiej 4 kwietnia 1794, w której kierował polską artylerią.

Dostęp: http://mbc.malopolska.pl/publication/15065

Na stronie MBC znajdują się inne cenne nabytki muzealne z Miechowa, m.in. Zygmunta Augusta z XVI w., średniowieczne księgi zaślubin oraz prasa z Miechowa sprzed 1939 r.

Dostęp:http://mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=49589&from=&dirids=1&ver_id=847470&lp=83&QI=!0BBF1E0BE93C1EA0CFDE7EBD00D58A78-1

Skarbiec kościelny

Kolejnym miejscem, w który znajdują się przedmioty pochodzące z kręgu miechowskich bożogrobców jest skarbiec znajdujący się w kościele. Tu znalazły swoje miejsce zachowane nieliczne oryginalne precjoza sztuki złotniczej jak również zabytkowe tkaniny niezbędne do posługi księży podczas nabożeństwa (jak na pierwotne bogactwo klasztoru!).  Obiekty te prezentowane są na wystawie fotograficznej w zakrystii południowej w kościele.

Muzeum dziś

Muzeum Ziemi Miechowskiej zostało utworzone na podstawie umowy zawartej pomiędzy Powiatem Miechowskim, Gminą i Miastem Miechów oraz Parafią Grobu Bożego w Miechowie i funkcjonuje od października 2012 r. Siedzibą Muzeum są zabudowania poklasztorne, mieszczące się przy Bazylice Miechowskiej. Dzięki decyzji księdza bpa Kazimierza Ryczana, Ordynariusza Diecezji Kieleckiej, na potrzeby Muzeum został przeznaczony budynek Zamku Generałów, w którym będzie znajdować się część ekspozycyjna. Od grudnia 2012 r., kiedy została skompletowana kadra Muzeum, trwają prace nad przygotowaniem wystawy stałej oraz wystaw czasowych. Głównym wyzwaniem, przed którym stoi obecnie Muzeum, jest zgromadzenie, konserwacja i zinwentaryzowanie rozproszonych zabytków, pochodzących z dawnego Muzeum Regionalnego PTTK i jego filii, tj. Muzeum Kościuszkowskiego (funkcjonującego dawniej w Dworku „Zacisze”), których nowo powstałe Muzeum jest spadkobiercą. Zbiory, z uwagi na niesprzyjające koleje losu, nie doczekały się dotychczas należytego opracowania naukowego, jak również nie były udostępnione szerszej publiczności. Oprócz opieki nad zbiorami, Muzeum zamierza także prowadzić działalność edukacyjną poprzez organizowanie lekcji muzealnych, warsztatów, a także oprowadzanie po bazylice pw. Grobu Bożego i zabudowaniach poklasztornych.

Obecnie prowadzone są działania mające na celu reaktywację Muzeum i powrót, po przeszło 100 latach, zabytków do budynków poklasztornych, w których Muzeum Ziemi Miechowskiej ma swoją siedzibę. Było to możliwe dzięki pracom rewaloryzacyjnym przeprowadzonym przez Parafię Grobu Bożego w Miechowie przy dofinansowaniu ze środków Unii Europejskiej w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na 2007-2013.


[1] Ostatnio zbiór ten omówił P. Kardyś, Średniowieczne dyplomy pergaminowe bożogrobców z Miechowa w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach [w:] Rycerze, wędrowcy, kacerze. Studia z historii średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy Środkowej, red. W. Kowalski, B. Wojciechowska, Kielce 2013, s. 177-186.

[2] Z. Jedynak, Dokumenty pergaminowe bożogrobców miechowskich w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach, [w:] Świętokrzyskie Studia Archiwalno-Historyczne, t. 2, Kielce 2013.