Jaxa_BrakteatBrekteat Jaksy z Köpenick. Obrazek pochodzi z Wikipedii.

Nie ulega wątpliwości, że fundatorem kościoła w Miechowie był dwunastowieczny polski możnowładca Jaksa z Miechowa. Tylko tyle treści związanych z tym tajemniczym wciąż człowiekiem nie jest podważana przez badaczy jego osoby, epoki, kultury i historii polskiego Kościoła XII stulecia.  Badacze nie są zgodni nie tylko co do pochodzenia  i losów tego rycerza, ale mnożą jego byty. Przez przedstawicieli różnych poglądów jest on jest on utożsamiany z Jaksą z Köpenick, który w 1154 został księciem Stodoran, a w trzy lata później ulec Albrechtowi Niedźwiedziowi i schronić się w Polsce, inni natomiast uznają Jaksę z Miechowa za różnego od Jaksy z Köpenick, uznając że są dwie różne osoby. W obozie pierwszy znajdujemy takie nazwiska jak: Marek Cetwiński, Janusz Bieniak, Jerzy Rajman, Ryszard Kiersnowski a ostatnio Kazimierz Wójcik, natomiast pogląd, iż są to dwie różne osoby (a nawet trzy!), reprezentują Gerard Labuda, Zbigniew Pęckowski, Karol Mosingiewicz, Zygmunt Sułowski oraz Andrzej Wędzki.

7 VI 071Figura umieszczona w filarze chóru w kościele klasztornym norbertanek na Zwierzyńcu. Fot. D. Kalina

Tak więc życiorys założyciela pierwszej placówki bożogrobców w Polsce czeka na swego biografa. Dotychczas ustalono już, że w pierwszy i drugim przypadku, Jaksa nie był ożeniony w 1145  Agapią, córką Piotra Włostowica.

Naszym zdaniem, należaloby się przychylić do pierwszego poglądu i uznać, że Jaksa należał on do możnowładczego rodu Świebodziców-Gryfitów. Jego imię zapisywane było jako: Iaczon, Iazko, Iazco, Iacxo, Iaxa, Iacza, Iaczo, Iakza, co sugeruje, że było to "przekręcone" imię chrześcijańskie  Jakub . Urodził się około w 1120 r., a datę jego śmierci podaje się na ok. 1176 r. Brał aktywny udział w życiu politycznym XII. wiecznej Polski. W 1161 uczestniczył w zjeździe możnych w Łęczycy, a na przełomie 1166/1167 miał uczestniczyć wraz z synem Piotra Włostowica Świętosławem w spisku przeciwko księciu Bolesławowi Kędzierzawemu. Odmówił, ze względu na osobę Kazimierza Sprawiedliwego, który odmówił wystąpienia przeciwko bratu.

7 VI 082 7 VI 084

Klasztor norbertański na Zwierzyńcu w Krakowie. Fot. D. Kalina.

Przyjmuje się, że na przełomie lat 50. i 60. XII wieku ufundował klasztor norbertanek krakowskim Zwierzyńcu, a według miejscowej tradycji pierwszą jego przeoryszą miała być jego córka. On to, wielmoża małopolski, książę połabski, przyjęty został około 1162 do jerozolimskiej konfraterni zakonu Stróżów Grobu Bożego znanego pod nazwą Canonici Regulares Custodes Sanctissimi Sepulchri Hierosolymitani. Powróciwszy z pielgrzymki do Ziemi Świętej dał początek pierwszej na ziemiach polskich wspólnoty w swojej ojczystej wsi Miechów. Ta właśnie decyzja podjęta przez człowieka żyjącego w odległych nam czasach dała początek temu wszystkiemu co cieszyło oczy i dusze ludzi przez ponad osiem wieków.

Ryc. 6. Elewacja frontowa kościoła w Krzyżanowicach.

Kościół parafialny w Krzyżanowicach. Obecny kościół ufundował Hugo Kołłataj w miejscu starszego. Fot. D. Kalina.

Jaksa był też ofiarodawcą licznych nadań dla klasztoru benedyktyńskiego w Sieciechowie oraz może fundatorem klasztoru norbertanek w Krzyżanowicach na Nidą w obecnym województwie świętokrzyskim.

 Jaksa pojawia się na kartach powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1878 r., pt. "Historia prawdziwa o Petrku Właście, palatynie którego zwano Duninem", do której lektury zachęcamy wszystkich, którzy nie znają twórczości najbardziej płodnego pisarza "historycznego" w XIX wieku. A pamiętamy, zę Jego czci poświęcili uwagę rajcy miechowscy w XVIII wieku i utworzyli herb miasta z połączenia godło bożogrobców z Gryfem – godłem herbu rodu Gryfitów - Świebodziców. Jest on do dziś używanym znakiem Rady Miasta Miechowa.

Ostatnio udało nam się odnaleźć najcenniejszy materialny przedmiot należący do rycerza - oryginalny miecz Jaksy z pochwą, przechowany najpierw w niemieckich zbiorach prywatnych, a następnie przekazany do zbiorów włoskiego muzeum. Niebawem, przy jego prezentacji, na jego temat wypowiemy się nieco szerzej...

Jaksa_z_Kopanicy

Jaksa z Miechowa. Obrazek pochodzi z Wikipedii.